Porta Latina novissima. Podręcznik do języka łacińskiego i kultury antycznej + Preparacje, komentarze i ćwiczenia

Porta Latina novissima – podręcznik do łaciny i kultury antycznej, który prowadzi od gramatyki do myślenia

Porta Latina novissima. Podręcznik do języka łacińskiego i kultury antycznej + Preparacje, komentarze i ćwiczenia to propozycja dla uczniów szkoły ponadpodstawowej, którzy chcą naprawdę zrozumieć język łaciński – a nie tylko go „przerobić”. Konstrukcja książki opiera się na regularnych jednostkach metodycznych Lectiones, dzięki którym materiał jest podawany etapami i utrwalany w praktyce.

W tej publikacji łacina łączy się z kulturą antyczną oraz dziedzictwem europejskim. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy nauka języka ma też wspierać wypowiedź pisemną i rozwijać kulturę słowa, przydatną nie tylko w codziennej pracy, ale również na egzaminach.

Seria cyklu PORTA LATINA NOVISSIMA została zaprojektowana tak, aby uczeń mógł przechodzić od luźnych zdań wprowadzających nowy materiał do tekstów, komentarzy, przysłów i ćwiczeń, które porządkują wiedzę.

Dwie części książki: język łaciński oraz preparacje, komentarze i ćwiczenia

Podręcznik składa się z dwóch części. Pierwsza to część językowa i kulturowa: Podręcznik do języka łacińskiego i kultury antycznej. Druga to blok pracy własnej: Preparacje, komentarze i ćwiczenia.

Obie części zawierają po 35 jednostek metodycznych – Lectiones. Każda jednostka jest zbudowana w sposób, który ułatwia naukę: pojawiają się elementy wprowadzające, teksty do czytania i tłumaczenia oraz materiały, które porządkują słownictwo i rozumienie.

W obrębie każdej Lectio znajdziesz kilka kluczowych typów materiałów: od Varia (luźnych zdań wprowadzających) po teksty ciągłe preparowane lub oryginalne. Jest też warstwa kulturowa, komentarze rzeczowe oraz elementy, które oswajają łacinę przez krótkie formy i znane sentencje.

Jak wygląda Lectio w praktyce? Varia, teksty, komentarze i elementy kulturowe

W każdej jednostce lekcyjnej pojawiają się m.in. teksty łacińskie oraz towarzyszące im objaśnienia. W zależności od tematu uczeń spotyka:

• Varia – luźne zdania wprowadzające nowy materiał gramatyczny.
• Tekst ciągły – preparowany lub oryginalny, zawierający treści kulturowe i utrwalający materiał językowy.

Równolegle w lekcjach znajdują się teksty w języku polskim dotyczące kultury i cywilizacji antycznej oraz dziedzictwa europejskiego. To komentarz rzeczowy do tekstów łacińskich, dzięki któremu łatwiej osadzić język w kontekście.

Istotnym elementem są też Dicta, proverbia, sententiae – czyli zwroty, przysłowia i sentencje. W większości są to formy antyczne, które rozpowszechniły się w literaturze europejskiej i dziś funkcjonują jako część kulturowego „wyposażenia” współczesnego Polaka i Europejczyka.

Ars poetica aut quod libet, łacina mówiona i tematy kultury: od sportu po prawo

W podręczniku nie brakuje różnorodności. Osobny wątek stanowi Ars poetica aut quod libet – sztuka poetycka „albo co kto lubi”. To wprowadzenie do poezji łacińskiej od starożytności do średniowiecza, a także nauka podstaw wersyfikacji łacińskiej i praca z inskrypcjami oraz zagadkami.

W lekcjach Xa, XXa i XXXa zamieszczono teksty łaciny mówionej, tematycznie związane z życiem współczesnym. Taki dobór materiału ma zachęcać do szukania innych źródeł łaciny jako języka prostej komunikacji, również w przestrzeni internetowej.

Do tych lekcji dodano także carmina – pieśni i piosenki, których melodie bywają powszechnie znane, co ułatwia zapamiętywanie i oswaja rytm języka.

Tematy specjalne: sport, teatr, medycyna grecka oraz prawo rzymskie

W lekcjach Xb, XXb, XXXb uczniowie poznają zagadnienia związane ze sportem, teatrem w Grecji i Rzymie oraz grecką medycyną. To dobry sposób, by łączyć łacinę z innymi przedmiotami szkolnymi: historią, wiedzą o społeczeństwie, filozofią czy religią.

W dalszej części książki pojawia się również zbiór przysłów, sentencji i zwrotów z tłumaczeniem oraz komentarzem rzeczowym przy trudniejszych zwrotach. Jest tam też coś szczególnie ciekawego dla osób zainteresowanych ścieżką prawną: Paroemiae – sentencje prawnicze, czyli zasady prawa rzymskiego, na których opiera się kodeks prawa cywilnego w każdym państwie demokratycznym.

Dopełnieniem jest Index auctorum – wykaz autorów tekstów i sentencji. Pomaga przybliżyć sylwetki pisarzy antycznych oraz polsko-łacińskich (czyli pisarzy polskich tworzących po łacinie), dzięki czemu uczeń widzi, że tradycja nie kończy się na starożytności.

Utrwalanie materiału i teksty autorów: jak książka prowadzi przez kolejne etapy nauki

Zakres lekcji I–XXXII obejmuje cały podstawowy materiał gramatyczny. Z kolei lekcje XXXIII–XXXV zostały przeznaczone na utrwalenie. To ważne, bo nauka łaciny wymaga powtarzalności i stopniowego zwiększania samodzielności w tłumaczeniu.

Dalsza część podręcznika (po Lectio XXXV) zawiera wybór tekstów łacińskich autorów od starożytności po współczesność. Dzięki nim łatwiej poznać kulturę antyczną, głębiej wniknąć w dzieje myśli europejskiej i odnaleźć własną tożsamość jako człowieka zakorzenionego w konkretnej rzeczywistości kulturalnej i cywilizacyjnej.

Następny rozdział to Carmina medii aevi transferenda et translata, czyli przykład średniowiecznej liryki religijnej (Stabat Mater, Dies irae) oraz świeckiej poezji lirycznej (Carmina Burana) wraz z przekładami. To parafrazy i przekłady uczniów klas licealnych – materiał, który może inspirować do własnej twórczości translatorskiej i poetyckiej.

Słowniki, ćwiczenia i komentarze: wsparcie na każdym etapie pracy

W części przygotowawczej znajdziesz rozwiązania nastawione na sprawne tłumaczenie. Występują słowniki alfabetyczne: polsko-łaciński (umożliwia tłumaczenie zdań z polskiego na łacinę występujących w ćwiczeniach) oraz łacińsko-polski.

Preparacje zawierają też notę o autorze tekstu i dziele, z którego pochodzi fragment, a także słownictwo w kolejności jego występowania do części A, B i D. Przy łacińskich słówkach podane są znane uczniowi synonimy oraz zapożyczenia w języku polskim.

Na końcu preparacji do każdej lekcji zebrano zapożyczenia w językach angielskim, niemieckim i francuskim. Taki wykaz pomaga zauważyć, jak łatwiej przyswaja się słowa w językach nowożytnych, gdy zna się ich źródłosłów łaciński.

Jeśli szukasz podręcznika, który łączy systematyczną naukę gramatyki z bogatą warstwą kulturową, a jednocześnie daje narzędzia do pracy własnej, Porta Latina novissima. Podręcznik do języka łacińskiego i kultury antycznej + Preparacje, komentarze i ćwiczenia będzie naturalnym wyborem. W książce znajdziesz także zadania z kultury grecko-rzymskiej i tradycji europejskiej (od lekcji VI), powiązane z tematami obecnymi na innych przedmiotach – tak, aby nauka łaciny wspierała rozwój kompetencji językowej i pisemnej.

To tytuł dla tych, którzy chcą pracować na tekstach, rozumieć sens i budować trwałe kompetencje – od pierwszych jednostek po wybory autorów oraz poezję średniowieczną z przekładami.